U física u rueda ruleta
U física u rueda ruleta, tu xuʼuleʼ, junpʼéel rotor, junpʼéel bóola yóokʼol junpʼéel bej xóolkintaʼan, waxakpʼéel deflector yéetel yaʼab frotación.
Le bóolaʼ ku sáatal u muukʼ tumen u frotación u balakʼ yéetel u kʼáaxil iikʼ, ku lúubul tiʼ u bej ken maʼ u páajtal u séebal u kanáantik teʼeloʼ, ka u wekʼik le deflectoroʼob yéetel u pakʼil joʼoloʼob, ka tsʼoʼokok u jeʼelel.
Óoxpʼéel u xóotʼol
Junpʼéel suut yaan u xóotʼol determinista, junpʼéel u xóotʼol kʼeexil, yéetel junpʼéel u xóotʼol caótico. Yóokʼol u bej, le bóolaʼnuʼukulBóolaLe chan bóola ku pulaʼal yóokʼol u bej, tu kʼáat bix u suut le rotoroʼ. U bóolaʼob bejlaʼeʼ ku beetaʼal yéetel ivorina wa Teflón, 18–21 mm.Xok tuláakal → ku chʼéenebtal chéen chan tumen u frotación u balakʼ yéetel u kʼáaxil iikʼ; tu jeʼel bix kʼiinil ken u kʼuch, u kuchil jeʼel u páajtal u yaʼalaʼal táanil yéetel junpʼíit suutoʼob pʼisaʼanoʼob yéetel reloj. Tu kuchil ken lúubuk, ku jóokʼol tiʼ u bej yéetel junpʼéel séebal ku tsʼáaik u geometría u bej, ka ku balakʼ yóokʼol le u yéemel ruedaoʼnuʼukulU yéemel ruedaLe tuʼux ku yéemel ichil u bej bóola yéetel le joʼoloʼoboʼ, tuʼux yaan le deflectoroʼoboʼ.Xok tuláakal →. Káaj tu yáax wekʼ tiʼ junpʼéel deflectornuʼukulDeflectorJunpʼéel tiʼ le chan tʼíinkʼaabaʼoboʼ yéetel u bajil metal yóokʼol u yéemel rueda, ku tʼíitikoʼob le bóola ku lúubul. Uláakʼ u kʼaabaʼ: canoa, diamante, pin.Xok tuláakal →, u bin bóola ku kʼeexel tumen milímetroʼob yéetel milisegundoʼob: teʼelo ku xuʼulul u páajtal u yaʼalaʼal táanil, yéetel teʼelo u náajal casino ku kanáantaʼal tumen u física, maʼ tumen u yaʼalmajtʼaanoʼob.
Le bóolaʼ ku pʼuliʼil yéetel 3–4 m/s tu tséel u bin rotor. 10–20 suut tu táan.
Ku chʼéenebtal chéen chan. U kʼiinil cada suut ku nojochtal junpʼéel xook jeʼel u yojéeltaʼal táanileʼ. Jeʼel u páajtal u yaʼalaʼal táanil.
Ken yéemek u séebal tu yáanal junpʼéel xuʼul, u xóolkintaʼanil u bej maʼ tu páajtal u kanáantik le bóolaʼ. Ku jóokʼol yéetel ≈ 1–1.3 m/s.
Ku balakʼ ichil yóokʼol u yéemel rueda, tu tojil rotor.
Suuk u wekʼik junpʼéel tiʼ waxakpʼéel canoa. U bin yéetel u séebal ku kʼeexel jach séeb; chichan kʼeexiloʼob ku nojochtaloʼob.
Ku sítʼ yóokʼol u pakʼil joʼoloʼob, suuk yaʼab, yaan kʼiin ku sítʼ tu jáal tukaʼaten.
Ku jeʼelel ich junpʼéel joʼol. U wekʼil tiʼ le joʼol “aʼalaʼan táaniloʼ” suuk u chukik 10–15 joʼol tiʼ cada tséel.
U bej
Le u bej bóolaʼnuʼukulU bej bóolaLe jool tu jáal rueda tuʼux ku bin le bóola kaʼach maʼ u chʼéenebtal yéetel u lúubul. Uláakʼ u kʼaabaʼ: u kaʼanal bej.Xok tuláakal → junpʼéel chan beʼel maʼ taamil naʼats tiʼ u chiʼ rueda, yéetel junpʼíit xóolkintaʼan tu tojil ichil. Junpʼéel bóola ku bin jach séebeʼ ku pʼiʼitkʼabtaʼal tu jáal tu tséel u pakʼil u bej; ken chʼéenebtak, u muukʼ gravedad tu xóolkintaʼanil ku náajal ka ku balakʼ tu jáal. U séebal ken úuchuk lelaʼ ku yantal tumen u ángulo yéetel u radio u bej, maʼ tumen bix u muukʼil u pʼuliʼil bóola; leloʼ beetik u séebal ken lúubuk jach keet mantatsʼ kex ku kʼeexel u séebal ken pʼuliʼik. U séebal ken pʼuliʼik ku yaʼalik jaypʼéel suut yaan tech, maʼ tuʼux ken lúubuk.
Le rotoroʼ
Le rotoroʼnuʼukulRotorLe xóotʼol tiʼ rueda ku suut yéetel ku bisik le joʼoloʼoboʼ.Xok tuláakal → ku suut kex 0.3 tak 0.5 suut cada segundo, 11 tak 18 joʼolnuʼukulJoʼolJunpʼéel tiʼ le 37 chan joʼol yaan u número yóokʼol le rotoroʼ. Uláakʼ u kʼaabaʼ: casilla, ranura.Xok tuláakal → cada segundo, ka ku chʼéenebtal jach chéen chan tumen maʼalob u rodamiento yéetel nojoch u aal; le crupieroʼoboʼ ku sutkʼesikoʼob tukaʼaten ichil cada báaxal. Ichil 15 segundo ku xiknal le bóolaʼ, le rotoroʼ ku suut joʼopʼéel tak ukpʼéel téen, le beetik le joʼol yaan tu yáanal tuʼux ku lúubul ku yantal tumen tuʼux yaan u fase rotor tu súutukil ken lúubuk. Junpʼéel kʼaʼas tiʼ u pʼisaʼal kʼiin tiʼ junpʼéel u décimo segundo junpʼéel wa kaʼapʼéel joʼol; chúumuk segundo u cuartoil rueda.
Deflectoroʼob yéetel u pakʼil joʼoloʼob
Le waxakpʼéel deflectoroʼob yóokʼol u yéemel ruedaoʼ yaan utiaʼal u beetik u bin bóola tu juunal tuʼux; le ruedaʼob minaʼan tiʼob, ich u siglo 18, náajaltaʼab tumen máaxoʼob chéen ku paktikoʼob tuʼux ku lúubul bóola. Le u pakʼil joʼoloʼobnuʼukulU pakʼil joʼolLe metal ku jaatsik kaʼapʼéel joʼol ich rueda.Xok tuláakal → bejlaʼeʼ kabaloʼob, yaan kʼiin xóolkintaʼanoʼob, utiaʼal ka sítʼnak le bóola yóokʼol yaʼab joʼol tu táan u jeʼelel. Kaʼapʼéeloʼob ku wekʼikoʼob yéetel ooltil: le máax ku beetik ruedaoʼ táan u beetik junpʼéel nuʼukul ku xuʼulsik u kʼaj óolal ku tsʼáaik u xóotʼol bej. U tʼíitil wekʼil pʼisaʼan ich ruedaʼob bejlaʼeʼ kóochoʼob yéetel kex keet tiʼ kaʼatséel, yéetel u moda naʼats tiʼ le joʼol aʼalaʼan táaniloʼ yéetel u neʼob ku sutik tuláakal rueda.
Baʼaxten u náajaltaʼal ruleta yéetel física chéen junpʼíit ku kʼeexik u boʼolil
U xóotʼol determinista jeʼel u pʼisaʼal yéetel reloj, yéetel tsʼoʼok u pʼisaʼal: computadoraʼob ku bisaʼal yóokʼol wíinklil káaj tu jaʼabil 1961 yéetel u cámaraʼob teléfono káaj tu jaʼaboʼob 2000 tsʼoʼok u xakʼaltikoʼob u kʼiinil ken lúubuk yéetel u fase rotor tak u páajtal u yaʼalaʼal tuʼux xóotʼolruedaXóotʼolJunpʼéel xóotʼol tiʼ joʼoloʼob yaan tu tséel jumpʼéel ich rueda, maʼ letiʼ junpʼéel muchʼ ich le tsʼíibil mesaiʼ.Xok tuláakal → ken lúubuk. U xóotʼol caótico maʼ tu páajtal u pʼisaʼal, chéen u yaʼalaʼal bix yaan yéetel estadística. Le baʼax asab maʼalob jeʼel u beetik máax ku yaʼalik táanileʼ, u tsʼáaik apuesta tiʼ junpʼéel xóotʼol yóokʼol tuʼux ku páaʼtaʼal u lúubul, yéetel u kʼamik junpʼéel u tʼíitil wekʼil, ich junpʼéel rueda maʼalob kanáantaʼan, chéen junpʼíit ku kʼeexik u boʼolil. Small yéetel Tse (2012) ku yaʼalikoʼob ventaja tiʼ junpʼíit porcentaje ich u kuxtal laboratorio, yéetel u yilaʼal tuláakal rueda yéetel apuestaʼob kʼamaʼanoʼob tu tsʼoʼokbal. Le estudioʼoboʼ maʼ tu chaʼikoʼob mix junpʼéel.
Tuʼux ka xíimbalt tu jeʼelel
U física u rueda ruleta tʼoxaʼan ichil u jeʼeloʼob u física bóola, u chʼéenebtal, u séebal rotor yéetel u séebal bóola, cada junpʼéel ku chʼaʼik junpʼéel xóotʼol yéetel pʼisiloʼob. U jeʼel báaxal yéetel ventajaeʼ ku tsikbaltik baʼax tsʼoʼok u beetik máakoʼob yéetel leloʼob yéetel baʼax úuch.
Kʼáatchiʼob
Maʼ tiʼ junpʼéel joʼol iʼ; jach kóoch u wekʼil. Jeʼel tiʼ junpʼéel xóotʼol, yéetel jach keet beetaj, lelaʼ u tuukul u firma crupier.
Bix suuk u beetaʼal káaj tu siglo 19. Asab junpʼíiteʼ maʼ asab yaʼab u wekʼikoʼob; asab yaʼabeʼ u yéemel rueda bin u beet junpʼéel u máquinail pinball. Waxakpʼéel ku kʼeexel u tojiloʼ u chúumuk suuk.
Ku beetik, tiʼ u frotación u bej; leloʼ beetik máaxoʼob ku yaʼalikoʼob táanil ku tsʼáaik tu beel u xakʼaloʼob cada junpʼíit suut, yéetel baʼaxten le rueda ku beetik jejeláas tiʼ jejeláas kʼiin.
Utiaʼal a cheʼej
Jeʼel u yaʼalaʼal táanil tak tu yáax deflector. Ka tsʼoʼokeʼ, u física ku tsʼáaik u báaj tu tséel casino.
Fuenteʼob
- Small, M. & Tse, C. K. “Predicting the outcome of roulette.”
- Bass, T. A. The Eudaemonic Pie.
- Barnhart, R. T. Beating the Wheel.