Blaise Pascal: u tsikbalil u rueda ruleta
Le máak xak matemáticas ku yaʼalaʼal tu beetaj le ruedaoʼ, kex táan u yóotik u beetik uláakʼ baʼal.

Pascal (1623–1662) tu xakʼaltaj nuʼukuloʼob utiaʼal u péek mix bikʼin u xuʼulul ich u jaʼaboʼob 1650. Le rueda ku sutkʼesaʼal kex minaʼan u jóochʼoʼ ku yaʼalaʼal tiʼ letiʼeʼ, páajtal u yúuchbenil u rotor ruleta; baʼaleʼ chéen úuchben tsikbal, maʼ tsʼíibtaʼan ich jaaj juʼunoʼob iʼ.
Le máak xak matemáticasoʼ
Blaise Pascal tu beetaj junpʼéel calculadora mecánica le ka yanchaj diecinueve u jaʼabileʼ, tu yeʼesaj jaajoʼob ich geometría proyectiva le ka tsʼíitsʼik xiʼipaleʼ, tu beetaj u chuunpakʼil meyaj yoʼolal u péetsʼil iikʼ yéetel le vacíooʼ, yéetel ich 1654, ich carta yéetel Pierre de Fermat, tu tsʼáaj u núukil le “talamil u tʼoxol puntoʼoboʼ”: bix u tʼoxol toj u taakʼinil apuesta tiʼ junpʼéel báaxal xuʼulsaʼan táanil tiʼ u tsʼoʼokol. U núukoʼob, u tʼoxol je bix u páajtalilmatemáticasPáajtalilU páajtalil u yúuchul junpʼéel jóokʼol, tiʼ 0 tak 1 wa tiʼ 0% tak 100%. Junpʼéel número: 1/37 = 2.70%.Xok tuláakal → jujuntúul u náajal wa ka seguernaj le báaxaloʼ, letiʼe u chuunil le tojol ku páaʼtaʼaloʼmatemáticasU tojol ku páaʼtaʼalU promedio jóokʼol tiʼ cada apuesta ich jach yaʼab suut. −1/37 tiʼ u taakʼinil apuesta tiʼ cada apuesta suukaʼan ich ruleta europea.Xok tuláakal →. Tuláakal u xookil EV ich le sitio jeʼelaʼ ku taal tiʼ le cartaʼob jeʼeloʼ.

Yanchaj wa junpʼéel máquina ruleta tiʼ Blaise Pascal?
Tu chúumukil u jaʼaboʼob 1650eʼ Pascal tu meyajtaj junpʼéel máquina utiaʼal u péek mix bikʼin u xuʼulul, yéetel ku yaʼalaʼaleʼ tu beetaj junpʼéel rueda jach toj u yalab ku sutkʼesaʼal xaan yéetel junpʼíit jóochʼ. Le tsikbal ku yaʼalik le rueda jeʼeloʼ tu suutaj u rotornuʼukulRotorLe xóotʼol tiʼ rueda ku suut yéetel ku bisik le joʼoloʼoboʼ.Xok tuláakal → ruletaeʼ ku kaʼa aʼalaʼal ich yaʼab úuchben tsikbaloʼob, baʼaleʼ mix junpʼéel tiʼ le yáax juʼunoʼob ku tsʼíibtik. Páajtal tu siglo 18 le máaxoʼob ku meyajtikoʼob casino ich u kajil baño tu meyajsoʼob le kʼaabaʼ utiaʼal u koonoʼob. Baʼaleʼ maʼ baʼal ken u kʼam le Lab yéetel le chíikulil yaan iʼ.
Páajtalil, ich u tʼaan yéetel ich k-tʼaan
Le cartaʼob tiʼ 1654eʼ maʼ tu yaʼalikoʼob mix baʼal yoʼolal ruleta iʼ, tumen maʼ yaan kaʼachiʼ. Ku kʼáatikoʼob: kaʼatúul máak ku báaxaloʼob kʼaʼabéet óoxpʼéel punto tiʼob utiaʼal u náajaltikoʼob junpʼéel taakʼin; ku xuʼulsikoʼob tu 2–1; bix kʼaʼabéet u tʼoxol le taakʼinoʼ? U núukil Pascal ku meyajsik le baʼax bejlaʼe ken k-aʼal esperanza condicional, yéetel junpʼéel tʼaan ku kaʼa suut tu yóokʼol u kʼaabaʼoʼob le baʼaxoʼob páajtal u yúuchloʼ. Huygens tu xokaj le cartaʼoboʼ yéetel ich 1657 tu jóokʼsaj u yáax libro utiaʼal kaambal yoʼolal le baʼax ku páaʼtaʼaloʼ. Le tʼaan “esperanza” (“expectation”) tiʼ letiʼ.
Pascal yéetel Fermat ku tsʼáaikoʼob u núukil u talamil u tʼoxol puntoʼob: u tojol ku páaʼtaʼal bey u toj tojol junpʼéel kuchil ich báaxal.
Huygens, De Ratiociniis in Ludo Aleae: u yáax juʼun jóokʼsaʼan yoʼolal le baʼax ku páaʼtaʼaloʼ.
Jakob Bernoulli, Ars Conjectandi: u leyil nojoch xookoʼob.
Ruleta ku tsʼíibtaʼal ich París. Tuláakal boʼol letiʼe 36/n − 1: EV = −1/37 (wa −2/38).
U xakʼalil chi-cuadrado Pearson, eʼesaʼan yéetel u suutoʼob ruleta.
Tuláakal le baʼaxoʼob tu yóokʼoloʼ, ich le sitio jeʼelaʼ, ich junpʼéel navegador.
Le apuestaoʼ
U tʼaan Pascal maas kʼaj óoltaʼan yoʼolal apuestaeʼ maʼ yoʼolal ruleta iʼ, baʼaxeʼ yoʼolal Dios: le “apuesta” ich le Pensées ku yeʼesik oksaj óol bey junpʼéel apuesta yéetel junpʼéel náajal minaʼan u xuʼul. Junpʼéel tʼaan yoʼolal u tojol ku páaʼtaʼal, yéetel letiʼe u yáax téen tu meyajsaj máak u teoríail u yéeyaʼal baʼal utiaʼal u yeʼesik junpʼéel baʼal. Le máaxoʼob ku báaxaloʼob ruleta ku tʼanikoʼob Pascal yoʼolal le ruedaoʼ, ku tʼanikoʼob le Pascal maʼ jaʼajiʼ; le Pascal kʼaʼanaʼanoʼ letiʼe máax tu yeʼesaj bix u tsʼaʼabal u tojol junpʼéel apuesta.
Le baʼax ku chʼaʼik cheʼejoʼ
Wa jaaj wa maʼ jaaj tu beetaj Pascal u yáax rueda ruleta, le báaxaloʼ junpʼéel jatsʼuts eʼesajil tiʼ u jaajil meyaj: junpʼéel nuʼukul tu taal tiʼ junpʼéel máak tu yeʼesaj maʼ tu páajtal a chʼaʼik junpʼéel baʼal wa maʼ ta tsʼáaj mix baʼal (le péek mix bikʼin u xuʼulul maʼ tu béeytal; le baʼax ku páaʼtaʼal ku pʼáatal), ku meyajsaʼal utiaʼal u yeʼesaʼal le junpʼéeliliʼ baʼal tiʼ yaʼab millones máaxoʼob ku báaxaloʼob tiʼ jujunpʼéel jaʼab.
Kʼáatchiʼob
Tu xíimbaltaj ichil u múuchʼ máaxoʼob ku báaxaloʼob yéetel taakʼin ich París tu káajbal u jaʼaboʼob 1650, le beetik le talamil u tʼoxol puntoʼoboʼ kʼuch tiʼ letiʼ tumen le Chevalier de Méré. Minaʼan tsʼíib ku yaʼalik tu báaxtaj yéetel taakʼin tu jaajil.
Tumen junpʼéel jatsʼuts tsikbal, yéetel tumen u máaxoʼob ku kʼaj óoltikoʼob casino tu siglo 19 tu yaabiltoʼob. Kaʼa aʼal yéetel junpʼéel nota.
Utiaʼal a cheʼej

Tu yeʼesaj maʼ tu páajtal a chʼaʼik baʼal wa maʼ ta tsʼáaj mix baʼal. Tu paacheʼ juntúul máak tu beetaj junpʼéel casino tu yóokʼol.
Fuenteʼob
- Pascal, B. & Fermat, P. Correspondence on the problem of points.
- Huygens, C. De Ratiociniis in Ludo Aleae.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.